ڕێگای کوردستان
لەگەڵ تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی نوێ لە بازاڕە جیهانییەکاندا، نرخی زێڕ لە بازاڕەکانی عێراق و هەرێمی کوردستانیشدا بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. ئەم کانزا زەردە کە لە دابونەریتی کوردی و ناوچەکەدا وەک پایەیەکی سەرەکیی پرۆسەی هاوسەرگیری و سەرمایەی خێزان سەیر دەکرێت، ئێستا بووەتە هۆی دروستبوونی قەیرانێکی بێدەنگ بۆ ئەو گەنجانەی لە سەرەتای هەنگاوەکانی ژیانی هاوسەریدان ، پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە، ئایا بەرزبوونەوەی نرخەکان دەبێتە هۆی گۆڕینی کلتووری هاوسەرگیری؟
بەپێی چاودێریی بازاڕ، نرخی مسقاڵێک زێڕی عەیار ٢١ گەیشتووەتە ئاستێک کە بە بەراورد بە چەند ساڵی ڕابردوو نزیکەی دوو هێندەو زیاتریش زیادی کردووە، ئەم بازدانە خێرایەی نرخ، هاوسەنگی داهاتی دیاریکراوی گەنجانی بۆ هاوسەرگیری تێکداوە.
ئەگەر لە ڕابردوودا گەنجێک بە بڕە پارەیەکی دیاریکراو توانیبێتی سێتێکی تەواو و چەند بازنێک بکڕێت، ئێستا هەمان بڕە پارە تەنها بەشی ئەڵقەیەک و ملوانکەیەکی سووک دەکات، ئەمەش وایکردووە زێڕ لە دیارییەکی بەنرخـەوە ببێتە بارگرانییەکی دارایی، کە زۆرجار بڕی پارەی پێداویستییەکانی دیکەی وەک خانوو و کەلوپەل دەخوات.
شیکارییە کۆمەڵایەتییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان دۆخی ئابووری بە تایبەت نرخی زێڕ و خانووبەرە و کەمبوونەوەی ڕێژەی هاوسەرگیریدا هەیە.
بەهۆی پابەندبوونی بەشێکی زۆری خێزانەکان بە دابونەریتە کۆنەکان و دیاریکردنی بڕێکی زۆر لە زێڕ وەک ٥ بۆ ١٠ مسقاڵ یان زیاتر ، وەک مەرجی سەرەکی، گەنجان ناچار دەبن پرۆسەکە دوا بخەن تا ئەو کاتەی توانای داراییان باشتر دەبێت، یان پەنا بۆ قەرزکردن دەبەن، کە ئەمەش دواتر کێشەی خێزانی و دەروونی لە ساڵی یەکەمی هاوسەرگیریدا لێ دەکەوێتەوە.
چاودێری بازاڕی زێڕینگران دەریدەخات کە سروشتی کڕینی زێڕ بۆ هاوسەرگیری گۆڕانکاری بنەڕەتی بەسەردا هاتووە،
ئێستا خواست لەسەر زێڕی قورس و گەورە کە پێشتر باو بوو کەمی کردووە و زۆربەی کڕیاران ڕوویان لە دیزاینە ئیتاڵی و تورکییەکان کردووە کە لە ڕووکەشدا جوانن بەڵام لە کێشدا سووکن.
بەشێک لە خێزانەکان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە دەبێت سازش لەسەر بڕی زێڕەکە بکەن، بە جۆرێک ڕازی دەبن بە کڕینی تەنها (ئەڵقە و ئەڵقەموستیلە) لە قۆناغی یەکەمدا.
بەدەر لە لایەنە ماددییەکە، ئەم دۆخە فشارێکی دەروونی زۆری خستووەتە سەر گەنجان، هەستکردن بە ناتەواوی لە دابینکردنی داواکارییەکان، یان بەراوردکردنی خۆیان بە نەوەکانی پێشووتر، وایکردووە چێژی پرۆسەی هاوسەرگیری کەم ببێتەوە و زیاتر وەک مامەڵەیەکی بازرگانی و پڕکردنەوەی لیستێکی داواکاریی لێ بێت.
بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ تەنها بابەتێکی ئابووری نییە، بەڵکو زەنگێکی ئاگادارکردنەوەیە بۆ پێویستیی پێداچوونەوە بە کلتووری هاوسەرگیری لە کۆمەڵگەی کوردیدا، واقیعەکە پێمان دەڵێت کە بەستنەوەی بەختەوەری و پێکهێنانی خێزان بە بڕی زێڕ و کانزا گرانبەهەکانەوە، لەم سەردەمەدا بەربەستێکی گەورەیە و پێویستی بە نەرمیی زیاتری خێزانەکان هەیە. ئەگەرنا بژاردەی بەردەم گەنجان سنووردار دەبێت، یان دواخستنی هاوسەرگیری، یان دەستپێکردنی ژیانێک لەژێر سایەی قەرزدا.
