ستار ئەحمەد
نەبوونی تەبایی و تەشەنەسەندنی دووبەرەکی لە نێوان هێز و لایەنە سیاسییەکانی کوردستاندا، یەکێکە لەو برینە کۆنانەی کە هەمیشە جەستەی نەتەوەی لاواز کردووە و ڕێگر بووە لەبەردەم گەیشتن بە ئامانجە نیشتمانییە مەزنەکان. کاتێک لە مێژووی نزیک و دووری ئەم گەلە ورد دەبینەوە، دەبینین هەرکە دەرفەتێکی زێڕین بۆ چەسپاندنی مافەکان هاتۆتە پێش، دەستبەجێ ناتەبایی ناوخۆیی وەک بەربەستێکی سەخت سەری هەڵداوە و ئەو دەرفەتەی لەبار بردووە. ئەم دیاردە نالەبارە تەنها ململانێیەکی سادەی ڕامیاری نییە، بەڵکو گوزارشتە لە قەیرانێکی قووڵی بیرکردنەوە کە تێیدا بەرژەوەندییە کاتی و حیزبییەکان دەخرێنە پێش بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان. ئەم جۆرە لە کارکردنی سیاسی، وڵات بەرەو لێواری هەڵدێر دەبات و وزەی تاکی کورد لە بری بنیادنان، لە شەڕی ساردی ناوخۆییدا بەفیڕۆ دەدات.
ئاکامە تاڵەکانی ئەم پەرتەوازییە لە چەندین ئاستی جیاوازدا ڕەنگی داوەتەوە کە دیارترینیان بێهێزبوونی پێگەی کوردە لە ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا. کاتێک لایەنەکان ناتوانن لەسەر گوتارێکی هاوبەش و یەکگرتوو ڕێکبکەون، نەیاران زۆر بە ئاسانی دەتوانن دزە بکەنە ناو کایە سیاسییەکان و لە ڕێگەی دروستکردنی جەمسەربەندیی نوێوە، وزەی ناوخۆیی بۆ ململانێی بێسوود بەکاربهێنن. ئەم دابەشبوونە وادەکات کە دۆزی ڕەوای گەلێک لە کێشەیەکی نەتەوەیی و مرۆییەوە بگۆڕدرێت بۆ کێشەی نێوان چەند باڵ و گرووپێک، ئەمەش نەک هەر شکۆی نەتەوە لەکەدار دەکات، بەڵکو بڕوابوونی دۆستانی دەرەکییش بە توانای کورد بۆ خۆبەڕێوەبەری لاواز دەکات. لە دنیای سیاسەتدا، تەنها ئەوانە گوێیان لێ دەگیرێت کە بە یەک دەنگ دەدوێن، نەک ئەوانەی لە ناوخۆدا خەریکی سڕینەوەی یەکترین. ئەم پەرتەوازییە وا دەکات کە هێزی کورد لە هاوکێشەکاندا بخرێتە پەراوێزەوە و وەک کاراکتەرێکی لاواز مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.
لە لایەکی ترەوە، ئەم لێکترازانە کاریگەرییەکی وێرانکەری لەسەر دەروونی تاکی کورد و هزرە کۆمەڵایەتییەکان دروست کردووە. بێئومێدبوونی خەڵک لە یەکگرتوویی سەرکردایەتی سیاسی، دەبێتە هۆی ساردبوونەوە لە بەشداریی نیشتمانی و لاوازبوونی هەستی ئینتیما. کاتێک هاوڵاتی دەبینێت کە وزە و سامانی وڵات لە جیاتی ئاوەدانی و پێشکەوتن، لە ململانێی ناوخۆییدا خەرج دەکرێت، جۆرێک لە گۆشەگیری و بێباکی لەلا دروست دەبێت کە ئەمەش مەترسیدارترین ئاکامی ناتەباییە، چونکە کۆمەڵگەیەک کە پشتێنەی ناوخۆیی شل بووبێت، ناتوانێت لەبەردەم گەردەلوولە دەرەکییەکاندا خۆی ڕابگرێت. ئەم دۆخە دەبێتە هۆی کوشتنی داهێنان و کۆچکردنی مێشکە گەورەکان بۆ دەرەوەی نیشتمان، چونکە لە ژینگەیەکی پڕ لە کێشەدا، هیوا بۆ ژیانێکی شایستە نامێنێت. لاوان کاتێک دەبینن ئاسۆی داهاتوویان بەهۆی کێبڕکێی نابەجێی لایەنەکانەوە تەڵخ بووە، ناچار دەبن پشت لە خاک و نیشتمانی خۆیان بکەن.
پێویستە ئەوەش بگوترێت کە ئاکامە ئابوورییەکانی ئەم دووبەرەکییە کەمتر نین لە زیانە سیاسییەکان. نەبوونی ناوەندێکی بڕیاردانی یەکگرتوو دەبێتە هۆی پەرشوبڵاوی لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە سروشتییەکان و داراییەکاندا، ئەمەش ڕێگە بۆ نادادپەروەری و بەفیڕۆدانی سامانەکان خۆش دەکات. لە جیاتی ئەوەی ئابوورییەکی بەهێز و سەربەخۆ بنیاد بنرێت، ناتەبایی وادەکات کە هەموو هەوڵەکان تەنها بۆ مانەوەی حیزبی بێت، نەک بۆ خۆشگوزەرانی گشتی. نالەباریی باری گوزەرانی خەڵک و نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەو لێکترازانە سیاسییەوە هەیە کە نایەڵێت پلانێکی گشتگیر بۆ گەشەپێدان دابڕێژرێت. بازاڕ و ژێرخانی ئابووری هەمیشە پێویستیان بە سەقامگیریی سیاسی هەیە، کە ئەمەش تەنها بە تەبایی لایەنەکان بەدی دێت.
ئەم پەرتبوونە سیاسییە، جۆرە کلتوورێکی دژە گفتوگۆی بەرهەم هێناوە کە تێیدا لایەنەکان لە جیاتی دۆزینەوەی خاڵە هاوبەشەکان، بەدوای بچووکترین هەڵەی یەکتردا دەگەڕێن بۆ ئەوەی لە ڕاگەیاندنەکاندا هێرش بکەنە سەر یەک. ئەم زمانە زبرە، جەماوەریش بەرەو توندڕەوی و ڕق و کینە دەبات، بە جۆرێک کە دۆستایەتی و خزمایەتی لەبەر جیاوازیی بیروڕای ڕامیاری تێک دەچێت. کاتێک سیاسەت لە جیاتی ئەوەی ئامرازێک بێت بۆ خزمەت، دەبێتە هۆی پارچە پارچەکردنی کۆمەڵگە، ئەوە نیشانەی ئەوەیە کە سیستەمی سیاسی تووشی پەککەوتن بووە و پێویستی بە چاکسازییەکی ڕیشەیی و خێرا هەیە. نەوەی نوێ پێویستی بەوە هەیە فێری لێبوردەیی و پێکەوەژیان بێت، بەڵام ململانێی لایەنەکان پێچەوانەی ئەمە کار دەکەن.
لە کۆتاییدا، دەبێت ئەو ڕاستییە تاڵە قبووڵ بکرێت کە مێژوو بەزەیی بە هیچ لایەن و هێزێکدا نایەتەوە، کە بەرژەوەندی نەتەوەیی بکاتە قوربانی بەرژەوەندی تەسک. ناتەبایی لایەنە کوردییەکان تەنها زیان بە ئێستا ناگەیەنێت، بەڵکو پاشەڕۆژی نەوەکانی داهاتووش دەخاتە مەترسییەوە. تەنها ڕێگەی ڕزگاری لەم چەقبەستووییە، گەڕانەوەیە بۆ سەر مێزی گفتوگۆیەکی ڕاستگۆیانە و دوورکەوتنەوە لە زمانی سڕینەوەی یەکتر. پێویستە بەرژەوەندییە باڵاکان بکرێنە چەق و لایەنەکان لە دەوری یەک ئامانجی نیشتمانی کۆببنەوە، چونکە بەبێ تەبایی، هەموو سەرکەوتنەکان کاتین و هەموو دەستکەوتەکان لەبەردەم مەترسیی هەرەسهێناندان. پاراستنی قەوارە و شکۆی نیشتمان ئەرکێکی مێژووییە و هەر جۆرە کەمتەرخەمییەک لەم ڕووەوە، لێپرسراوێتییەکی قورسی لێ دەکەوێتەوە، کە نەوەکانی داهاتوو هەرگیز لێی خۆش نابن. چاوەڕوانی گەل لە هێزە سیاسییەکان ئەوەیە کە چیتر مێژووی شکستی ناوخۆیی دووبارە نەکەنەوە و بەرپرسیارانە بەرەو داهاتوو هەنگاو بنێن، چونکە کاتی زێڕین بۆ چاک کردنی هەڵەکان بەرەو تەواوبوون دەچێت.
