عەزیز نەسینی چیرۆکنووسی داهێنەر، لە یەکێک لە کورتەچیرۆکە پوخت و ڕەمزئامێزەکانیدا وێنەیەکی زیندوو و تراژیدیی دابەشبوونی دەسەڵات، قەرز و لەدەستدانی خاک پێشکەش دەکات. چیرۆکەکە باسی خێزانێک دەکات کە لە ماڵێکی گەورەدا دەژیان؛ سەرەتا بە بیانووی پەیداکردنی پارە، دەست دەکەن بە بەکرێدانی ژوورێک، پاشان ژووری دووەم، سێیەم و هتد.
کاتێک پارەکە لە شتی بێسووددا خەرج دەکەن، کێشەی کەمیی ئاو و خزمەتگوزاری سەرهەڵدەدات؛ خێزانەکە ناچار دەبن بۆ چارەسەرکردنی ئەو گرفتە قەرز لە کرێکارەکان بگرن، سەرەتا بۆ چاککردنەوەی تۆڕی ئاو، پاشان بۆ ئاوەڕۆ و ڕێگاکانی باخچە دەکەونە قەرزەوە. کاتێک توانای گەڕاندنەوەی قەرزەکانیان نامێنێت، دەرگا بەڕووی کەسانی نامۆی زیاتردا دەکەنەوە بۆ پارە، تا دەگاتە ئەوەی باخچە و هەموو ماڵەکە داگیر بکەن و خێزانەکە تەنیا پەنا بۆ سەر بانەکە بەرن؛ لە کۆتاییشدا دەبنە خزمەتکاری ئەو نامۆیانەی کە ڕۆژێک لە ڕۆژان میوان یان کرێکار بوون لە ماڵەکەیاندا.
لەو کاتەدا کوڕە گەورەکە هاوار دەکات و دەڵێت: «ئەم ماڵە چیتر ماڵی ئێمە نییە؛ ئێمە خۆمان لێرە بووینەتە نامۆ.» بەڵام باوکەکە تووڕە دەبێت و خێرا سندووقە نهێنییەکە دەکاتەوە و بەڵگەنامەیەکی کۆن دەردەهێنێت کە دەیسەلمێنێت ئەم ماڵە لە باپیرانیانەوە هی ئەوانە.
بڵاوبوونەوەی ئەم چیرۆکە ڕەمزییە کاردانەوەی توندی لێ دەکەوێتەوە و عەزیز نەسین دەستگیر دەکرێت. دادوەری سەربازی پێی دەڵێت: «مەبەستی تۆ لەم ماڵە، نیشتمانە.» عەزیز نەسینیش بە بزەیەکی تاڵەوە وەڵام دەداتەوە: «ئەگەر ئەوەندە تێگەیشتنتان هەیە، بۆچی دەرگا و ژوورەکانی نیشتمانتان بۆ نامۆکان کردەوە، تا بە قەرز و دیۆن دەستیان بەسەردا بگرن و ئێمە ببینە نامۆ لە نیشتمانی خۆمان، هەرچەندە بەڵگەی موڵکداریشمان لە دەستدایە و پێی دڵخۆشین؟»
ئەم چیرۆکە پەندئامێزە، هۆشدارییەکی مێژوویی و هەمیشەیییە کە چۆن دەستبەرداربوون لە ئیرادەی سەربەخۆیی و پشتبەستن بە قەرزی دەرەکی، دەبێتە هۆی ئەوەی مرۆڤ لە نیشتمانی خۆیدا ببێتە نامۆ، تەنانەت ئەگەر کۆنترین بەڵگەی مێژووییشی پێ بێت.
ئەگەر لە ڕوانگەیەکی ڕەخنەیی و ماتریالیستییەوە لەم چیرۆکە بڕوانین، بۆمان دەردەکەوێت کە عەزیز نەسین تەنیا چیرۆکێکی ئەدەبی ناگێڕێتەوە، بەڵکو نەخشەی ڕێگەی کاولبوونی ئابووری و کۆمەڵایەتیی سیستەمە مشەخۆرەکان دەخاتە ڕووەوە. لە دیدی چەپدا، نیشتمان تەنیا نەخشە و دروشم نییە، بەڵکو کۆی سامانی گشتی، خاک، ژێرخانی ئابووری و کەرامەت و ڕەنجی کرێکاران و جووتیاران و چینە زەحمەتکێشەکانە.
ئەو کێشەیەی لە ماڵەکەی چیرۆکەکەدا سەری هەڵدا، لە بنەڕەتدا کێشەی نەبوونی داهات نەبوو، بەڵکو کێشەی بەهەدەردانی سەروەت، گەندەڵی و ناتوانایی و خراپ ئیدارەدان بوو لە بەڕێوەبردنی سامانەکەدا. کاتێک چینە دەسەڵاتدارەکان یان ڕاستتر «نوخبەی دەسەڵات» ناتوانن ئابوورییەکی سەربەخۆ بنیاد بنێن، دەست دەکەن بە فرۆشتنی موڵکی گشتی و تەسلیمکردنی کایە حەیاتییەکان بە سەرمایەی دەرەکی و کۆمپانیا زەبەلاحەکان، بە ناوی پڕوپووچی «چارەسەری کاتی و ڕاکێشانی وەبەرهێنان».
ئەم فۆرمولەیە زۆر بە زەقی لە واقیعی هەرێمی کوردستاندا ڕەنگ دەداتەوە؛ لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا، دەسەڵاتی سیاسیی ناوخۆ بە ناوی قەیرانی دارایی، بێمووچەیی، کورتهێنانی بودجە و دابینکردنی خزمەتگوزارییەوە، دەرگای ئەم نیشتمانەی بە ڕووی تەماعکاریی دەرەکی، قەرزی ناوخۆیی و دەرەکی، و تاڵانکردنی ژێرخاندا کردەوە. ئەوان سەرچاوە سەرەکییەکانیان (وەک نەوت، غاز، زەوی و کەرتی گشتی) خستە ژێر ڕکێفی بەرژەوەندیی تەسکەوە، و لە بەرامبەردا هاووڵاتیی خۆیان لە ماڵی خۆیاندا کردە کرێکار و بێبەش.
ئەمڕۆ، هاووڵاتیی کورد لەسەر خاکی خۆی، لەبەردەم هەڵاوسان، بێکاری و نەبوونی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکاندا، هەست بەو نامۆییە قووڵە دەکات کە کوڕە گەورەکەی ناو چیرۆکەکەی عەزیز نەسین هاواری بۆ کرد. لە بەرامبەریشدا، دەسەڵاتی سیاسیی چینایەتی و هەلپەرست، هەر کاتێک ڕەخنەی لێ بگیرا، پەنا بۆ «مێژوو، قوربانیدان، ئاڵا و بەڵگەنامەی ڕابردوو» دەبات، وەک ئەوەی شانازیی مێژوویی بتوانێت برسێتی، بێمافی و داگیرکاریی ئابووری بسڕێتەوە!
ئەم چیرۆکە پەندئامێزە، هۆشدارییەکی هەمیشەیییە کە چۆن دەستبەرداربوون لە ئیرادەی سەربەخۆیی، پشتبەستن بە قەرزی دەرەکی و بەتاڵکردنەوەی ناوەڕۆکی نیشتمان لە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، مرۆڤ لە خاکەکەی خۆیدا دەکاتە غەریب، تەنانەت ئەگەر هەزاران بەڵگەنامە و دروشمی ڕەنگاوڕەنگیشی لە دەستدا بێت.
