رێواس ئەحمەد بانیخێڵانی
پێشەکی
لە ماوەی ئەزموونی زیاتر لە بیست ساڵی مامۆستایەتی لە سوێد و دوو ساڵ تێکەڵبوون بە پرۆسەی پەروەردە لە کوردستان، ئەم لایەنەی پەروەردە سەرنجی ڕاکێشاوم و بەردەوام لە ڕەهەندی تێروانینێکی ڕەخنەگرانەدا شیکردنەوەم بۆ ئەم بابەتە کردووە و بەپێی توانای خۆم لەگەڵ هەموو ئەوانەی کارم لەگەڵ کردوون ئەم دیاردەیەم بەربەچداوەتەوە. لەگەڵ ئەوەی ڕووبەڕووی ڕەخنە بوومەتەوە کە من زۆر نەرمم و ئەم نەرمییەم بەکەڵکی کوردستان نایەت، بەڵام ئەزموون نیشانیدا کە نەرمی پەروەردەیی مرۆڤەکان دەخاتە سەر ڕێگەیەکی دروست و بەوردبینییەوە لە هەڵسوکەوتەکانی خۆیان دەڕوانن.
لەم زنجیرە وتارەمدا هەندێ لایەنی کاریگەری شێوازی کارکردنی شکانەوە و شێوازەکانی توندوتیژی دەخەمە بەرباس و هیوادارم گفتوگۆیەکی پەروەردەییانەی ئەنجامدار لەنێوان پەروەردەکاران و لایەنی بەرپرس دروستبکات.
پەروەردە و فێرکردن دوو کۆڵەگەی بنەڕەتین لە پێشکەوتنی هەر كۆمەڵگەیەکدا. هەربۆیە دەڵێن کە بتەوێت کۆمەڵگەیەک پێشبخەیت و بیگۆڕی، دەبێت لە پەروەردەوە دەستپێبکەیت. لەم سیستەمەدا کە گۆڕانکاری تێیدا دەستپێدەکات، مامۆستایان و بەڕێوەبەران دوو ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. پەیوەندی ئۆرگانی نێوان ئەم دوو لایەنە کاریگەری هەبێت مەبەستیشم لە پەیوەندی ئۆرگانی ئەو پەیوەندییەیە کە بنەمای متمانە و ڕێزی دووقۆڵی دامەزرابێت، هەردوو لا لە جێبەجێکردنی ئەرکەکاندا وەک یەک تیم کاربکەن و بەردەوامیش ئاڵوگۆڕی بیروڕا و پێشنیارەکان بکەن. بۆیە لێرەدا بەڕێوەبەر و ئەندامانی دەستەی کارگێڕی، ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە دروستکردنی ئەم جۆر پەیوەندییەدا. یەکێ لەو فاکتەرانەی ئەم جۆرە پەیوەندییە ئۆرگانییە دەسڕێتەوە لە بواری پەروەردە و فێربووندا، شکانەوە و بەکەم سەیرکردنی مامۆستایانە، یان بەکارهێنانی ڕەخنەیەکی ڕوخێنەر، کە زۆر جار لە کوردستان بەشۆردنەوەی ناو دەبەن.
پێناسەی شکانەوەی بەڕێوەبەر بۆ مامۆستایان
شکانەوەی بەڕێوەبەر بۆ مامۆستایان لێرەدا ئاماژەیە بۆ ئەو ڕەفتارە نەرێنییانەی بەڕێوەبەری قوتابخانە پەیڕەوی دەکات، ئەویش لە بەکارهێنانی ڕەخنەیەکی ناپەروەردەییانە، شکانەوەی کەسایەتی مامۆستا وەک کەسێکی پێگەیشتوو و خاوەن بڕوانامەیەک، زۆرجاریش خاوەن ئەزموونێکی درێژ، زۆر جاریش لە بەراوردکردنێکی نابەجێ لەنێوان مامۆستایان، بێ ڕەچاوکردنی توانای تاکی و هەلومەرجی ژیانی ڕۆژانە. ئەم دیاردەیەش لە چەند ڕواڵەتێکی جیاوازدا خۆی دەبینێتەوە:
- بەکارهێنانی وشە و دەستەواژەی ناشیرین لە پەیوەندی لەگەڵ مامۆستایاندا.
- بە کەم سەیرکردنی تواناکانی مامۆستایان و کارەکانیان.
- ڕەخنەگرتنی زۆر لە مامۆستایان لەبەردەم کەسانی تر (قوتابی، دایک و باوک، یان کادری تر)، یان پشتگیرینەکردنی بڕیارەکانی مامۆستا لەبەردەم قوتابیاندا.
- سووکایەتیکردن بە مامۆستا لە کۆبوونەوەکان یان لە کاتی گفتوگۆکاندا، نەبوونی ڕێزگرتن لە سەرنج و ڕاوبۆچوونەکانیان.
- ڕێزنەگرتن لە پێگەی شایستەی مامۆستا لە سیستەمی قوتابخانەدا، نەبوونی پشتگیری کاریگەر لەلایەن بەڕێوەبەر و نەبوونی دەرفەتی گەشەپێدانی پیشەیی.
بێشک ئەم ڕەفتارانە بەشێوەیەکی زەق و بینراو یان نەبینراو و پەردەپۆش ئەنجامدەدرێن. جا لێرەدا دەمەوێت تیشك بخەمە سەر کاریگەری ئەم ڕەفتارانە بۆ سەر مامۆستا و ئەنجامدانی ئەرکەکانیان.
لێرەدا سەرنجتان بۆ چەند خاڵێک ڕادەکێشم:
یەکەم: متمانە بەخۆبوون
- مامۆستایان بێ پشتگیری پەروەردەیی کەمتر متمانەیان بە تواناکانی خۆیان دەبێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە مامۆستایان بێ پشتگیری کەمتر متمانەیان بە تواناکانی خۆیان دەبێت.
- مامۆستایان دوودڵ دەبن لە تاقیکردنەوەی شێوازی نوێی وانەوتنەوە، مامۆستایان توانای داهێنانیان کەمدەبێتەوە و زیاتر پەنادەبەنە بەر شێوازی نەریتی وانەوتنەوە.
- مامۆستایان کەمتر ئامادەن بۆ وەرگرتنی ئەرکی زیاتر یان بەشداریکردن لە چالاکییە هاوبەشەکاندا.
دووەم: کاریگەری لەسەر بەڕێوەبردنی پۆل
- شکانەوەی بەڕێوەبەر کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت لەسەر توانای مامۆستا بۆ بەڕێوەبردنی پۆل، کاتێک قوتابییان هەستدەکەن بەڕێوەبەر پشتگیری مامۆستاکەیان ناکات، ڕێزی کەمتر لە مامۆستاکە دەگرێت.
- ئەگەر ڕێنمایی و پشتگیری پێویست نەبێت، مامۆستایان زیاتر تووشی کێشەی بەڕێوەبردنی پۆل دەبێ، نەبوونی ڕێوشوێنی یەکگرتوو لە قوتابخانەدا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە ڕەفتارییەکان کار بۆ مامۆستایان قورستر دەکات.
- مامۆستا نەزانێت کە لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکاندا کێ پشتگیریی دەکات، بەم بارودۆخە دەبێتە هۆی زیادبوونی گرژی لە پۆلدا و کەمکردنەوەی کاتی وانەوتنەوەی کاریگەر.
سێیەم: کاریگەری لەسەر پەیوەندی نێوان مامۆستا و قوتابیدا
یەکێک لە گرنگترین کاریگەرییەکانی شکانەوەی بەڕێوەبەر، کاریگەرییەکەیەتی لەسەر پەیوەندی نێوان مامۆستا و قوتابیدا:
- مامۆستایان بێ پشتگیری زیاتر لە ڕووی سۆزەوە دەبڕێن و کەمتر پەیوەندی پۆزەتیڤیان لەگەڵ قوتابییەکانیان دەبێت.
- ئاستی خۆشەویستی و متمانە لەنێوان مامۆستا و قوتابی کەمدەبێتەوە.
- مامۆستا ناتوانێت بەتەواوی خۆی تەرخانبکات بۆ یارمەتیدانی قوتابییە تایبەتەکان.
- مامۆستایان بێ پشتگیری کەمتر پەیوەندی دروست لەگەڵ دایک و باوکی قوتابییان دادەمەزرێنن، کە ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیوەندی لەگەڵ قوتابییەکان دەبێت.
چوارەم: کاریگەری لەسەر ئاستی فێربوونی قوتابیان
شکانەوەی بەڕێوەبەر لەکۆتاییدا کاریگەری نەرێنی لەسەر ئاستی فێربوونی قوتابییان دەبێت:
- توێژینەوەکان دەریانخستووە کە لە قوتابخانەکانی بێ پشتگیریی بەڕێوەبەر، ئەنجامەکانی قوتابییان بەشێوەیەکی بەرچاو کەمترە.
- کەمبوونەوەی ڕەزامەندی قوتابییان لە سیستەمی فێرکردندا.
- کەمبوونەوەی ئامادەبوونی قوتابییان لە قوتابخانەدا.
- کەمبوونەوەی بەشداری چالاکانەی قوتابییان لە پۆلدا.
- کەمبوونەوەی هەوڵدان و پشتکار لەلایەن قوتابییانەوە.
پێنجەم: کاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی مامۆستایان
شکانەوەی بەڕێوەبەر کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تەندروستی دەروونی مامۆستایان هەیە
- زیادبوونی هەستی گوشاری دەروونی و بارگرانی.
- زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە بڕانەوە یان بێزاربوون لە کار (burnout)
- زیادبوونی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی پەیوەست بە کار.
- کەمبوونەوەی ڕەزامەندی پیشەیی و خۆشەویستی بۆ کارەکەیان.
- زیادبوونی ئارەزووی جێهێشتنی پیشەی مامۆستایەتی.
٦. کاریگەری لەسەر کەشی گشتی قوتابخانە
شکانەوەی بەڕێوەبەر تەنها کاریگەری لەسەر مامۆستایانی تاک نابێت، بەڵکو دەبێتە هۆی گۆڕانی کەشی گشتی قوتابخانە:
- دروستبوونی کەشێکی نەگەتیڤ لە قوتابخانەدا.
- کەمبوونەوەی هاوکاری لەنێوان مامۆستایاندا.
- زیادبوونی ململانێ و ناکۆکی لەنێوان کادری قوتابخانەدا.
- دروستبوونی گرووپ و فراکسیۆن لەنێو کادری قوتابخانەدا.
- کەمبوونەوەی هەستی بەرپرسیارێتی هاوبەش بەرامبەر بە پەروەردەی قوتابییان.
ڕاسپاردەکان: چۆن دەتوانرێت کێشەی شکانەوەی بەڕێوەبەر چارەسەر بکرێت؟
بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییەکانی شکانەوەی بەڕێوەبەر، چەند ڕاسپاردەیەک پێشکەش دەکەین:
بۆ بەڕێوەبەران:
- دروستکردنی سیستەمی پەیوەندی کراوە و بەردەوام لەگەڵ مامۆستایان.
- دانانی کاتی تایبەت بۆ گوێگرتن لە کێشە و داواکارییەکانی مامۆستایان.
- پشتگیریکردنی بڕیارەکانی مامۆستایان لەبەردەم قوتابی و دایک و باوکاندا.
- دابینکردنی دەرفەتی پەرەپێدانی پیشەیی بۆ مامۆستایان.
- دروستکردنی سیستەمێکی هەڵسەنگاندن کە پشتگیریکەر بێت نەک تەنها ڕەخنەگر.
- داننان بە سەرکەوتنەکانی مامۆستایان و پێزانین و دەستخۆشی لێکردنیان.
بۆ سیستەمی پەروەردە:
- پێدانی ڕاهێنان بە بەڕێوەبەران سەبارەت بە گرنگی پشتگیریی مامۆستایان.
- دانانی ڕێنمایی ڕوون بۆ پەیوەندی نێوان بەڕێوەبەر و مامۆستایان.
- دیاریکردنی پێوەری هەڵسەنگاندنی بەڕێوەبەران کە تێیدا ئاستی پشتگیری مامۆستایان لەبەرچاو بگیرێت.
- دابینکردنی سەرچاوەی پێویست بۆ قوتابخانەکان تا بەڕێوەبەر و مامۆستایان بتوانن پێکەوە کاری هاوبەش بکەن.
بۆ مامۆستایان:
- داواکردنی پشتگیری لە کاتی پێویستدا.
- بەشداریکردن لە کۆبوونەوەکان و گفتوگۆکاندا بۆ باشترکردنی کەشی قوتابخانە.
- هەوڵدان بۆ دروستکردنی پەیوەندی باش لەگەڵ بەڕێوەبەران.
- پێشکەشکردنی ڕا و پێشنیار بۆ چۆنیەتی باشترکردنی پشتگیری مامۆستایان.
دەرەنجام
لەکۆتاییدا، شکانەوەی بەڕێوەبەر بۆ مامۆستایان کاریگەری نەرێنی گەورەی لەسەر سیستەمی پەروەردە هەیە. ئەم کاریگەرییانە تەنها مامۆستا ناگرێتەوە، بەڵکو بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئاستی فێربوونی قوتابییان و تەواوی کەشی قوتابخانە دەبێت. بۆیە گرنگە هەموو لایەک هەوڵبدەن بۆ دروستکردنی کەشێکی پشتگیریکەر کە تێیدا بەڕێوەبەران و مامۆستایان پێکەوە کار بکەن بۆ باشترکردنی پرۆسەی پەروەردە و فێرکردن.
پشتگیری بەڕێوەبەران بۆ مامۆستایان وەبەرهێنانێکە کە بەرهەمەکەی سەرکەوتنی قوتابییان و گەشەکردنی سیستەمی پەروەردە دەبێت، ئەمەش ئامانجی کۆتایی هەموو ئەوانەیە، کە لە بواری پەروەردەدا کار دەکەن.
