
شێوە خەلیل
کاتێک باس لە تراژیدیای ئەنفال دەکرێت زمان کەمێک دواوەز دەبێت. چونکە هەندێ ڕووداو هەن کە تەنها ڕووداوێک نین، بەڵکو بریندارکردنی ویژدانی مرۆڤایەتین. هەڵمەتەکانی ئەنفال برینێکی قووڵن لە مێژووی کورد و یادەوەری مرۆڤایەتیدا، چیرۆکێکی پڕ ئازاری نەکوژاوەن، دەنگدانەوەیەکن بۆ ئەو ھاوارانەی کە تا ئێستاش لە شاخ و دۆڵەکانی کوردستاندا دەنگ دەدەنەوە.
لە ساڵی ١٩٨٨دا بای باکوور نە بۆنی دار بەڕو و نە ساردی بەفریان هەڵنەگرتبوو، بەڵکو تۆزی مەرگ و بێدەنگی خەم و پەژارەیان هەڵگرتبوو. لە ژێر ناوی "ئەنفال"دا ژیانی گوندە ئارامەکان پێشێل کرا و ئەو ماڵانەی کە ڕۆژێک بە پێکەنینی منداڵان دەنگیان دەدایەوە، لە دارو پەردوودا بە خۆڵەمێش داپۆشرابوو بچووک کرایەوە.
چیرۆکەکە کاتێک دەستی پێکرد کە بێدەنگی بە زەبری ئاسن و ئاگر سەپێنرا. منداڵان لە باوەشی دایکیان دەرھێنران و پیاوان بەرەو چارەنووسی نادیار دەبردران. تاکە تاوانیان ناسنامەی کوردبوون بوو .دایکان، کە دەیان ساڵە لە بەربەستەکانی ماڵە ڕووخاوەکانیاندا چاوەڕێیان دەکرد، کلیلی دەرگاکانیان بەدەستەوە بوو کە ئیتر بوونیان نەما. منداڵەکان کە تێنەگەیشتبوون بۆچی باڵندەکان کۆچیان وەستاند. بۆچی دوکەڵ ڕەنگی ئاسمانی گۆڕی. خاک، کە فرمێسکی بێتاوانەکانی نۆشکرد و وەک شایەتحاڵی هاوارەکانی "ئای خودا" مایەوە و بێدەنگی شەوی تاراند.
گۆڕستانەکان بە بێدەنگی و ئازاری لەدەستدان
چیرۆکێکی خۆشەویستی بەدینەهاتوو، خەونی منداڵێک بۆ یارییەکی نوێ، جووتیارێک چاوەڕێی دروێنە دەکات. هەڵمەتی ئەنفال هەوڵێک بوو بۆ چاندنی ترس لە ڕۆحدا، بەڵام لەبری ئەوە، ئیرادەیەکی تاڵی بۆ مانەوە چاند.
چەند قورسە مرۆڤ لە زێدی خۆیدا نەمرێت، چەندە دڕندەیە سەرچاوەی ژیان لە بێدەنگییەکی تەواودا بگۆڕدرێن بۆ گۆڕی بەکۆمەڵ.
جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگی منداڵان و ژنان لە ژێرخاکدا نێژران، نزاو نوێژی گەورەکان وەک شایەتحاڵی ڕاستەقینەی قوربانیدانەکەیان سەدای ھەیە و دەمێننەوە. ئەوان نەڕۆیشتوون بەڵکو بوونەتە بەشێک لە خاکی نیشتیمان